Jacob Derwig

De eigen agenda van Jacob Derwig

Sinds hij Toneelgroep Amsterdam verliet, schrijft Jacob Derwig steeds vaker toneelscripts. Revolutionairy road was een groot succes en recent bewerkte hij samen met Jeroen de Man een boek van Tsjechov, Het duel, waarin hij ook gaat spelen. Juist die combinatie maakt hem blij. ‘Ik ben nog nooit zo gelukkig geweest.’

Tekst Jos Schuring | Fotografie Janita Sassen

Hij staat al vijfentwintig jaar op de planken en behoort tot het exclusieve gezelschap van acteurs met een geheim. Kijken naar Jacob Derwig is genieten van een toneelspeler bij wie je voortdurend voelt dat hij veel meer kan dan wat hij op dat moment laat zien. Dat is altijd spannend. Zodra hij op de speelvloer verschijnt vult hij de ruimte en blijf je gefascineerd kijken. Als hij voor onze afspraak de lounge van het Conservatoriumhotel komt binnenlopen, is die magie merkwaardig genoeg afwezig. Sommige grote acteurs hebben dat. Derwig toont zich vriendelijk, bescheiden en hij praat enthousiast over zijn werk. Op 12 januari gaat Het duel in première in Den Haag. Het blijkt een lang gekoesterde wens. ‘Jeroen en ik wilden al langere tijd graag eens samenwerken en zijn beiden fan van Tsjechov. Het duel is een novelle uit een periode dat hij veel korte verhalen schreef en de ambitie had om een grote roman te schrijven. Die is er nooit gekomen. Jeroen kende het boek ook en toen spraken we af dat ik een script zou maken. Ik heb met Revolutionary Road daarin enige ervaring opgedaan en dat beviel me erg goed. Ik ben gaan schrijven en met Jeroens commentaar is het stuk ontstaan.’ Derwig is getrouwd met scenariste Kim van Kooten. ‘Ik weet van haar hoe moeilijk het is om een script te schrijven maar een bestaande tekst bewerken is gelukkig net iets makkelijker.’

Grillig en weemoedig

Het duel wordt door sommigen weleens Tsjechovs zesde toneelstuk genoemd, maar is in Nederland vreemd genoeg nooit in het theater te zien geweest. Wel is het twee keer verfilmd. Derwig: ‘Hans Croiset vertelde me dat hij in de jaren zestig een keer in een televisiebewerking heeft gespeeld. Het is een grillig verhaal, minder weemoedig dan zijn toneelstukken en met mooie, uitgesproken personages. Hoofdpersoon is Ivan Lajevski, een gestudeerd man die zijn leven vooral wijdt aan drank en gokken en zijn werk niet serieus neemt. Hij heeft een affaire met een getrouwde vrouw maar is eigenlijk op haar uitgekeken. Zijn vriend Samojlenko vindt dat hij met haar moet trouwen, maar daar heeft Lajevski geen trek in. Hij wentelt zich in zelfmedelijden. Zijn tegenhanger in het stuk is de zoöloog Von Koren, een aanhanger van het Darwinisme, die vindt dat mannen als Lajevski een smet op de samenleving zijn en eigenlijk uitgeroeid moeten worden. Uiteindelijk komt het tot een duel.’

Een nieuwe Tsjechov

Derwig speelt Von Koren. ‘Hij is eigenlijk helemaal geen Tsjechov-achtige personage. Het is een nogal onsympathieke wetenschapper die venijnig uit de hoek kan komen met zijn rechtse ideeën. Het duel is een komedie met een filosofische inslag, maar vooral heel erg grappig.’ Het lijkt wel alsof we een nieuwe Tsjechov gaan zien. ‘Dat is ook zo’ grijnst Derwig. ‘Het heeft een duidelijke lijn naar het nu. De wereld is overvol. Von Koren is de mening toegedaan dat we zwakkere types als Lajevski niet nodig hebben, sterker nog, dat als die zich vermenigvuldigen de beschaving ten onder zal gaan. Hij zegt dingen die Thierry Baudet ook zou kunnen zeggen. Hij gaat in zijn mensbeeld vooral uit van het recht van de sterkste, een visie die momenteel nogal populair is bij enkele wereldleiders. Wel weer typisch Tsjechov is dat het verhaal bevolkt wordt door gewone mensen, maar wel met een diepere binnenwereld. “Niemand kent de werkelijke waarheid” laat hij een van zijn personages zeggen. Voor mij is dat een sleutelzin waarmee hij bedoelt dat mensen elkaar nooit echt kennen. Aan de buitenkant lees je het misschien niet af, maar vanbinnen levert iedereen eenzelfde innerlijke strijd.’ Daarmee zijn we terug bij de Tsjechov die we kennen: de ploeterende mens die tevergeefs zijn best doet om zijn leven zin te geven. Derwig knikt:
Tsjechov schetst hier grote personages, maar wel heel menselijk. We herkennen onszelf en dat is troostrijk. In hetzelfde jaar waarin Tsjechov Het duel schreef verscheen van Tolstoj de roman De Kreutzersonate. Dat is een afrekening is met het huwelijk. Tsjechov was het daar niet mee eens. In Het duel geeft hij meer inzage in de innerlijke mens. Hij is minder eenduidig waardoor zijn vertelling veel minder veroordelend is.’ Je hebt het script gemaakt, Jeroen regisseert en jij bent een van de acht acteurs. Is dat niet lastig? ‘Ik vind dat juist een heerlijke positie. Jeroen en ik komen beiden uit een traditie van collectieven, ik van ‘t Barre Land en hij van de Warme Winkel. We zijn gewend om iets met een clubje te maken en ons te laten leiden door wat er zich kan voordoen bij het repetitieproces. We hebben dan ook heel bewust nog niet besloten of bijvoorbeeld personages wel of niet uit hun rol stappen. We zien wel wat er gebeurt, dat is juist erg fijn.’

Reismoe

Derwig speelde jarenlang bij ‘t Barre land en was daarna enkele jaren actief bij De Trust. Oudere toneelliefhebbers herinneren zich ongetwijfeld zijn Hamlet in de regie van Theu Boermans. Het was voor Derwig een hoogtepunt. ‘Absoluut, we hebben het destijds zo’n zeventig keer gespeeld in Amsterdam, dat was ongekend veel. Later gingen we er ook nog mee op tournee. Het was geweldig. Een fantastische cast met Anneke Blok en Jaap Spijkers, en de toen nog piepjonge Halina Reijn. Er was weinig budget, we leenden meubels van mensen en hadden zelfs een paar fauteuils uit het appartement van Pierre Bokma in het decor.’ Na zijn Trust-periode werkte Derwig weer bij ‘t Barre Land om vervolgens in dienst te treden bij Toneelgroep Amsterdam. Na acht jaar ging hij daar weg. Een beslissing die destijds veel opzien baarde. ‘Dat verraste mezelf eigenlijk ook wel. Ik vond als vader van jonge kinderen het vele reizen nogal inspannend. Dan waren we in New York en een paar dagen later in Moskou.. pff.. Iemand zei toen tegen mij dat ik misschien ook bij het gezelschap weg zou kunnen gaan. Daar had ik nog helemaal niet over gedacht. Omdat ik zelf graag invloed heb op wat ik doe, groeide bij mij het besef dat ik dat moest doen. Bij Toneelgroep Amsterdam was mijn invloed nul. Ik was daar een klein onderdeel van een grote, strak geleide toneelfabriek die hele mooie voorstellingen maakte, dat wel. Het was een pijnlijke beslissing, maar ik ben heel blij dat ik hem genomen heb. Ik kan nu veel meer mijn eigen agenda bepalen en ik ben heel erg blij met wat ik doe. Aan prijzen en nominaties heb ik ook geen gebrek. Ik ben nog nooit zo gelukkig geweest.’

Regisseren is ploeteren

In het televisieprogramma Volle zalen van Cornald Maas werd Derwig vorig jaar geportretteerd als een acteur die vooral doende was met het buitenland. ‘Die aspiraties zijn er zeker, maar die zijn niet allesbepalend. Ik ben op een gezonde manier jaloers op het internationale succes van Barry Atsma. Een mooie buitenlandse film zou erg gaaf zijn of een televisieserie. Er wordt zoveel moois gemaakt, ook door Netflix. Deense series zijn geweldig, maar ook The Crown vond ik schitterend. Bankier van het verzet wordt nu misschien de inzending voor de Oscar. Nou ja, hij staat op de longlist… we zullen zien. Die buitenlandse carrière kan ook gewoon niet komen.’ In Bankier van het verzet speelt Derwig samen met Barry Atsma die ook in de televisieserie Klem een prominente rol heeft. ‘Ik ben blij met Klem, er komt ook nog een derde seizoen.’ In dit tweede seizoen speelt ook Gijs Scholten van Aschat. Die speelde de hoofdrol in Kat op een heet zinken dak, Derwigs regiedebuut in 2012. ‘Van regisseren werd ik niet echt blij. Het was ploeteren. En als regisseur heb je toch ook minder invloed op het resultaat want na de première moet je het loslaten. Als speler kun je elke avond weer samen met collega’s en publiek een mooie avond maken. De combinatie bewerken en spelen vind ik veel aangenamer, zoals nu met Het duel. Als je dan ook nog eens met zulke fijne collega’s werkt, is het echt een feestje. Met Jeroen als regisseur hebben we ook veel mogelijkheden. Hij is eerlijk genoeg om het te zeggen als hij het eventjes niet meer weet en we kunnen allemaal meepraten. Daar hou ik heel erg van. Kijk, Ivo van Hove weet altijd alles, die heeft overal een antwoord op.’

Jacob Derwig

1969 Geboren in Den Haag
1994 Studeert af aan de Arnhemse toneelschool
1990 Medeoprichter van toneelcollectief ’t Barre Land
1995 Speelt bij De Trust
1998 Genomineerd voor de Louis d'Or voor zijn rol als Hamlet bij De Trust
2002 Gouden Kalf voor beste acteur in de film Zus & Zo
2004 Mary Dresselhuysprijs
2005 Treedt in dienst bij Toneelgroep Amsterdam
2006 Arlecchino voor zijn rol in Opening Night bij Toneelgroep Amsterdam
2008 Krijgt van Pierre Bokma de Paul Steenbergenpenning die hij recent doorgaf aan Eelco Smits
2011 Louis d’ Or voor zijn rol in Kinderen van de zon bij Toneelgroep Amsterdam
2013 Freelance acteur
2013 Gouden Kalf voor beste mannelijke bijrol voor zijn rol in Alles is Familie
2014 Louis d’ Or voor zijn rol in Who’s afraid of Virginia Woolf bij Toneelschuurproducties
2016 Hoofdrol in televisieserie Klem
2016 Gouden Kalf voor beste acteur televisiedrama voor zijn rol in Klem
2018 Gouden Kalf voor beste acteur voor zijn rol in de film Bankier van het Verzet


7 x kort

Grootste inspiratiebron
Grote Amerikaanse romans, kleine Amerikaanse films
Sterkste kant
Ik ben trouw en ik werk hard
Zwakste kant
Ik ben ongeduldig
Kan slecht tegen
De eindigheid
Leest dagelijks
Volkskrant, Parool en de Instagramposts van mijn vrouw
Kijkt dagelijks
Reikhalzend uit naar wanneer ik weer ga wandelen in de bergen
Motto
Als je het doet, moet je het goed doen, niet altijd even prettig maar dat zit er nou eenmaal in gebakken

Verschenen in Theatermagazine Scènes december 2018

Meer weten