Naomi van der Linden

Naomi van der Linden over The Color Purple: Eeuwenoud onrecht

Drie sterke zwarte vrouwen aan het begin van de vorige eeuw. Naomi van der Linden: ‘Ik wil zó graag de kracht van dit verhaal laten zien.’

Tekst Eric Korsten | Fotografie Janita Sassen

Alice Walker, schrijfster van The Color Purple, situeerde haar briefroman in Memphis (Tennessee, VS) toen de slavernij al vijftig jaar was afgeschaft maar de sporen nog zichtbaar. Mannen, zwart én wit, beschouwden hun vrouwen gewoonlijk als hun eigendom. In The Color Purple schetst Alice Walker een beeld van de strijd die zwarte vrouwen aan het begin van de twintigste eeuw voerden. Een periode waarin velen zich vrij maakten van misbruik en geweld, de ketenen afwerpend.

Voor The Color Purple kreeg ze in 1983 de Pultzer Prize. Nadat Steven Spielberg er even later een Oscar-winnende filmhit van maakte zag in 2005 een musicalversie het licht. Die sleepte elf Tony-nominaties in de wacht en bij een latere heropvoering daadwerkelijk drie Tony’s . Het is deze versie die van Broadway werd overgebracht naar Nederland. Bij Opus One wordt die gespeeld door een geheel Nederlandse cast van getalenteerde maar vooralsnog minder bekende zangers/spelers. Naomi van der Linden, trots: ‘En die is dus volledig zwart! De diversiteit op theaterpodia is aan het toenemen, dat zie je steeds meer.’

Medio mei. NDSM-plein, Amsterdam-Noord.

In de reusachtige loods op het uitgestrekte haventerrein aan het IJ is tijdelijk een theater opgetrokken uit zeecontainers. De foyer ademt desondanks sfeer. Naomi van der Linden schuift aan. Ze is een rijzende ster aan het musicalfirmament, want allerwegen wordt de loftrompet over haar gestoken. Stralende blik. Ze is expressief, hartelijk en spontaan, op het overrompelende af. Een wervelstorm. Ontwapenend opgetogen zet ze het gesprek voort nadat de verslaggever haar heeft opgebiecht dat het musicalgenre niet zijn favoriete is. ‘Dát heb ik vaker horen roepen,’ zegt ze. ‘Maar tot nu toe heb ik bijna iedereen kunnen overtuigen.’ De uitdaging om The Color Purple zelf te ondergaan neemt deze daarom gretig aan, ook omdat de voorstelling vrijwel mediabreed met vier sterren is gewogen.

Ze is verrukt dat ze het wordingsverhaal van het fictieve personage Celie mag overbrengen. Dat ziet er nogal aangrijpend uit: Tienermoeder Celie ziet haar kinderen, verwekt door haar stiefvader, van zich afgenomen. Toch schikt ze zich in haar lot en wendt zich nederig tot God. Twee vrouwen openen haar daarna de ogen en staan haar terzijde in haar strijd: schoonzusje Sofia en de rondreizende sterzangeres Shug Avery. Het blijkt een ‘wake-up call’. Celie transformeert van onderdanig meisje en uitgehuwelijkte vrouw tot een zelfbewuste, assertieve en ondernemende vrouw.

The Color Purple loopt óver van de thema’s, vertelt ze. ‘Zwart-wit, man-vrouw, vader-zoon, geweld en onderdrukking, maar ook geloof en seksualiteit. Daar gaat deze voorstelling óók over. En Celie’s verhaal is een van ’struggle for love’, soms feministisch getint.’ De musical blijkt een breed en divers publiek aan te spreken en roept reacties op. ‘Dat heeft onder meer te maken met de balans van dit stuk. Er is drama, maar ook het nodige vermaak. ‘You go girl’, hoorde ik uit het publiek opklinken. Het is geweldig dat zulke uitroepen spontaan gedaan worden.’

Underdog

The Color Purple, roman én musical, toont een vrouw die op persoonlijke toon haar levensverhaal vertelt. Een rol die Naomi van der Linden op het lijf is geschreven, al heeft ze het misbruik en de tegenslagen van Celie nooit aan den lijve ondervonden. ‘Als actrice vertel ik een levensverhaal. Ik val niet samen met de misbruikte Celie.’ Des te meer herkent ze zich in de positie van underdog die voor zichzelf leert opkomen. Ze heeft, zegt ze, van haar personage geleerd. ‘Als zíj het kan, dan ík het ook. Voor mijzelf betekent dat: het gesprek aangaan, je durven uitspreken, geloven in jezelf. Maar ook: durven groeien, dat is zó belangrijk. Die krachten hebben er bij mij altijd al ingezeten, maar ik heb het gevoel dat het er door deze musical echt uitkomt.’

Strijdbaar

Het klappen van de musicalzweep kent ze al langer. Vorig jaar speelde ze de dochter van Mandela in Amandla! Mandela, op tekst van en geregisseerd door Koen van Dijk, die ook voor The Color Purple tekent. ‘Kennelijk liggen strijdbare verhalen me. Ik voel me er in ieder geval goed bij. Strijdbaar, meer dan activistisch. Mijn doel is dat iedereen zich welkom voelt om dit verhaal te horen, om naar het theater te komen. Dit verhaal mag er zijn. Ik ben geen missionaris maar een verhalenverteller. Het theater is bij uitstek de plek om verhalen te vertellen, om te leren over elkaar en van elkaar. In die zin heeft theater en dit stuk ook een educatieve werking. Een bruggenbouwer zou ik graag willen zijn.’ Het is een belangrijk terugkerend gegeven in haar werk. Zo stond ze met haar eigen voorstelling Moederland twee jaar geleden solo op reizend festival De Parade. Ze deed daarin verslag van de zoektocht naar haar wortels: haar vader Hagenees; haar moeder Zambiaans. In haar jeugd op het Segbroek College in Den Haag werd ze zich bewust van haar huidskleur. Waar kom je vandaan, werd haar steeds gevraagd. Nou, Den Haag dus. Maar het gevoel bleef knagen. Dus maakte ze er een voorstelling over, geregisseerd door collega Esther Scheldwacht. ‘Pas later ben ik naar Zambia gegaan.’

Oprah

Pas vorig jaar las ze de roman van Alice Walker. ‘Die heeft honderd procent de voorkeur boven de film’ zegt ze, het aandeel daarin van haar idool Oprah Winfrey ten spijt. ‘Met het boek in de hand ontdek je veel meer nuances. Zo staan de brieven die Celie aan God schrijft aanvankelijk vol taalfouten. Aan het slot formuleert ze in prachtige volzinnen. Dat tekent perfect haar innerlijke ontwikkeling.’ Ook de film zag ze vorig jaar opnieuw. Die stond haar niet meer tot in detail voor ogen. ‘Ik was heel veel jonger en toen niet erg bezig met de strekking. Wel ben ik steeds momenten uit die film blijven herinneren, zoals toen Oprah door een graanveld liep. Mijn oma had een verzamel dvd-box met 20 jaar Oprah. We keken vaak samen. Op een van die dvd’s vertelt Oprah over de auditie die ze voor de film deed. Ze was gebrand op de rol van Sofia. Weet je dat ze er zelfs voor naar een afvalkliniek is gegaan? En toen ze onverhoopt toch werd gevraagd voor de rol kreeg ze te horen dat ze geen onsje meer mocht afvallen! Ze is daarop meteen een Dunkin’ Donuts binnengestapt.’

Nadien

Daags na de voorstelling vertelt de verslaggever dat hij onder de indruk is van haar optreden, net als dat van de andere uitstekende vocalisten, dat ze overtuigend tappen uit vaatjes van gospel, blues en jazz. Dat er ook prima wordt gespeeld. En van het eenvoudige doch treffende decor. En toch gaat de verslaggever niet door de knieën voor het genre. ‘Dat is in ieder geval eerlijk,’ reageert ze, nippend aan een glaasje witte wijn.

Naomi

Naomi van der Linden (27) studeerde in 2013 af aan de Amsterdamse Toneelschool en Kleinkunstacademie. Ze speelt vaak in theatervoorstellingen met actuele thema’s. Ze onderzocht met theatergroep Drang in de Gevangenpoort in Den Haag hedendaagse vormen van gevangenschap; maakte met BonteHond een voorstelling over identiteit in Asielzoekerscentrum Almere; en probeerde een hedendaagse revolutie te ontketenen in The future ain’t what it used to be bij theatergroep DOX.
Ze zong in de Wijksafari Bijlmer van Adelheid Roosen en speelde in de musical Amandla! Mandela. Op tv was ze als Fleur Zuidenwind te zien in de serie StartUp.
Als theatermaker debuteerde ze in 2015 met Moederland. Naomi’s regiedebuut was MASAI. Vorig jaar maakte ze voor Theater Na de Dam met Esther Scheldwacht de voorstelling Krassen op de huid.

De beste drie vocalisten (v) volgens Naomi
1 Mahalia Jackson
2 Betty Lafette
3 Claron McFadden

De beste drie vocalisten (m) volgens Naomi
1 Bill Withers
2 D’Angelo
3 Bob Dylan

Inspirerende vrouwenvoorvechters volgens Naomi
1 Angela Davis
2 Alice Walker
3 Maryama Omar Adbi (mijn dierbare vriendin en woordvoerder van We Are Here (wijzijnhier.org))

Verschenen in Theatermagazine Scènes Augustus 2018

Meer weten