Het avontuurlijkste operafestival van Nederland: Veertiende editie Operadagen Rotterdam

Het avontuurlijkste operafestival van Nederland: Veertiende editie Operadagen Rotterdam

Bij Rotterdam denk je aan geen woorden, maar daden, niet aan opera. Bij opera denk je aan de Nationale Opera in Amsterdam. Maar hoewel daar jaarlijks het Opera Forward Festival plaatsvindt en muziektheater ook een prominente plek heeft in het Holland Festival, zag ik de laatste jaren de meest verrassende voorstellingen tijdens de Operadagen Rotterdam.

Op het schouwburgplein zag ik hoe het Vlaamse Comp.Marius zonder echte zangers en zonder echt decor Figaro terug gaven aan het toneelpubliek in een vijf uur durende voorstelling. Ik maakte een even radicale als liefdevolle bewerking voor kinderen van Beethovens enige opera Fidelio mee, zag de Franse rockzanger Bertrand Belin in een wildwestopera, werd compleet overrompeld door rasentertainer Sven Ratzke, hoorde tien caissières omringd door supermarktgeluiden in Have a Good Day! Het is slechts een kleine greep uit eerdere edities van de Operadagen, maar wat al deze voorstellingen met elkaar gemeen hebben, is dat ze de grenzen van opera opzoeken. Niet voor niets werd het publiek vorig jaar begroet met ‘Beste avonturier’. In de veertiende editie van het festival is dit niet anders. ‘Bij ons krijgt het begrip opera soms een heel andere betekenis’ vertelde festivaldirecteur Guy Coolen terecht bij de presentatie van het programma van dit jaar dat als titel Metamorfosis meekreeg.

Glass en Wagner

Opera een andere betekenis geven, precies dat is wat Philip Glass en Robert Wilson voor ogen stond met Einstein on the beach, een vijf uur durende minimalistische opera zonder plot, zonder pauze. ‘Een voorstelling om in te verdwalen,’ aldus Wilson. In 1976, vlak na de wereldpremière in Avignon, was de opera in slechts zes Europese steden te zien. Een daarvan was Rotterdam. De verliezen waren immens: Philip Glass nam noodgedwongen zijn baan als taxichauffeur weer op, maar zijn naam als componist was wel meteen gevestigd. Na meer dan veertig jaar keert deze opera terug naar Rotterdam, niet in de overweldigende oorspronkelijke versie die daarna alleen nog in 2012 in Amsterdam was te zien, maar in een geheel nieuwe productie van Collegium Vocale Gent met singer-songwriter Suzanne Vega, bekend van Luka en Marlena on the wall als verteller. De relatie tussen Rotterdam en Glass was altijd al sterk, Satyagraha over het leven van Mahatma Gandhi werd in 1980 in opdracht van de gemeente Rotterdam geschreven. Een ander hoogtepunt van deze Operadagen belooft daarom een meer recente kameropera van Glass te worden: het op Kafka gebaseerde In de strafkolonie. Glass is zeker niet de enige wereldberoemde operacomponist die te horen is. Zo klinkt Richard Wagner niet alleen tijdens de eerste akte van Die Walküre, maar vormt diens Ring ook de inspiratiebron voor het slotdeel van vierjarige stadsproject Ring of Resilience waarin regisseur Arlon Luijten samen met Rotterdammers uit alle wijken bouwt aan een ark die de toekomst kan weerstaan. Net als in Wagners Ring moet daarvoor wel eerst iets kapot en dat gebeurt in dit vernietigingsfeest dat negenmaal is te zien.

De stad als inspiratiebron en podium

Dat opera allerminst alleen voor een elite is, bewijzen ook twee andere aanraders. Operadagen Rotterdam gebruikt nadrukkelijk de stad als inspiratiebron én podium. Niet alleen in de theaters die de stad rijk is, maar ook parken, kerken, loodsen. En voor eenmaal een ziekenhuis. In Vaarwel Dijkzigt mogen we nog een keer naar binnen in het voormalige Dijkzigt ziekenhuis, voordat het definitief tegen de vlakte gaat. Operadagen Rotterdam creëert in samenwerking met Erasmus MC een bijzondere route door de gangen, langs operatiekamers en keukens, in verkoeverkamers en personeelskantines. Waar de locatie van Vaarwel Dijkzicht enorm is, daar is de bezetting van Het nationale lied dat. Wunderbaum werkt samen met verschillende Rotterdamse koren voor een ‘singalong-spektakel langs vuige tophits en smaakvolle klassiekers’ en stelt daarbij de vraag waarom mensen zich steeds meer aangetrokken voelen tot de muziek van eigen bodem. Is dat de muziek die ons verbindt en terugbrengt naar waar we vandaan komen, of zingt iedereen na de Brexit straks alleen nog zijn eigen lied?

Sterke vrouwen

Willen we eigenlijk nog wel opera? Is opera niet een rolbevestigend bolwerk waarin vrouwen steevast op tragische wijze aan hun einde komen? Toegegeven, het einde van pakweg La bohème of La traviata is hartverscheurend en laat niemand onberoerd, maar is er geen ander geluid? Vrouwen spelen een prominente rol in de programmering dit jaar. Afghaanse vrouwen krijgen stem in Unknown, I Live With You, net zoals Sylvia Plath en anti-slavernijactiviste Harriet Tubman. En de titel van Bauwien van der Meers recital Fantastic women spreekt boekdelen. ‘Wat is het perspectief van de vrouw, wat is háár toon? Hoe is het om moeder te zijn, componist, artiest, seksueel wezen, partner?’ vraagt zij zich af in een fascinerende opera-installatie. Voor iedereen die over het genre twijfelt, is er zeker Steefs Operette Uurtje waarin Steef de Jong een ode brengt aan het luchtige zusje van de opera. Zien is geloven. In een uur speelt en zingt hij in pop-up decors van karton Offenbachs Orphée aux Enfers. Zo ingenieus, zo geniaal, dat je afloop meteen weer wilt. En nog een keer. Opera is voor iedereen, voor jong en oud. Dat ondervond ik toen ik voor de klas van mijn dochter stond, gitaar in de hand. Ik speelde F, B, D♯ en G♯, beter bekend als Wagners Tristan-akkoord. Mijn publiek bestond uit vijftien kleuters en samen zingen we ‘Kijk toch uit! kijk toch uit!’ Over opera hebben we het niet. We maken ons eigen muziektheater, hier en nu. Precies wat Operadagen Rotterdam al veertien jaar doet.

Operadagen Rotterdam, 18 t/m 26 mei.
www.operadagen.nl

uitgelicht:
Fantastic Women, zaterdag 18 mei, De Doelen.
Einstein on the Beach, woensdag 22 mei, De Doelen.
Vaarwel Dijkzigt, woensdag 22 t/m zondag 26 mei, Dijkzigt Ziekenhuis.
Het Nationale Lied, zaterdag 25 en zondag 26 mei, Theater Rotterdam.
Steefs Operette Uurtje, donderdag 23 mei, Theater Rotterdam.

 

Meer weten